Υπολογιστική “πρόοδος”: η καλή και η κακή πλευρά
Πρόκειται για μια ελεύθερη μετάφραση ενός πρόσφατου κειμένου του Richard Stallman, που γράφτηκε με αφορμή μια πρόσκληση του BBC προς τον Stallman να στείλει ένα άρθρο για δημοσίευση στο περιοδικό, “The Tech Lab”. Ο R. Stallman είναι ένας από τους σημαντικότερους ηγήτορες του κινήματος υπέρ του ελεύθερου λογισμικού και ιδρυτής του Free Software Foundation (Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού). Πριν από δυο-τρια χρόνια είχα την ευκαρία να τον ακούσω από κοντά να ρητορεύει ενάντια στις πατέντες των ιδεών λογισμικού σε μια σχετική εκδήλωση στην Αθήνα. Αν και τον θεωρώ αρκετά σκληροπυρηνικό οπαδό του free software, ενίοτε υπερβολικό, δεν παύει να με εντυπωσιάζει με την σταθερότητα των απόψεών του.
Ο Bradley Horowitz της Yahoo πρότεινε κάθε αντικείμενο του κόσμου μας να αντιστοιχεί στο μέλλον σε έναν μοναδικό αριθμό, έτσι ώστε το κινητό σας τηλέφωνο να μπορεί να καταγράφει οτιδήποτε κάνετε – ακόμη και το ποιές συσκευασίες ψωνίζετε από το σούπερ μάρκετ.
Αν το τηλέφωνο αυτό είναι σαν τα σημερινά τότε θα χρησιμοποιεί ελεγχόμενης χρήσης λογισμικό: λογισμικό που ελέγχεται από τις εταιρίες που το ανέπτυξαν και όχι από τους χρήστες του. Οι εταιρίες αυτές θα φροντίσουν οι πληροφορίες που συλλέγονται από το τηλέφωνό σας να καταχωρούνται στη βάση δεδομένων της εταιρίας κινητής τηλεφωνίας σας (ας την ονομάσουμε Μεγάλο Αδελφό) και πιθανότατα και στις βάσεις δεδομένων άλλων εταιριών.
Στη Μ. Βρετανία του μέλλοντος, σύμφωνα με τις προσταγές των Νέων Εργατικών, οι εταιρίες αυτές θα παραδώσουν τις παραπάνω πληροφορίες στην αστυνομία. Αν από το τηλέφωνό σας προκύπτει ότι αγοράσατε ένα ξύλινο παλούκι και ένα διαφημιστικό πλακάτ, το σύστημα της εταιρίας θα συμπεράνει ότι ενδεχομένως οργανώνετε μια διαδήλωση και αυτόματα θα σας αναφέρει στην αστυνομία, η οποία μπορεί να σας θεωρήσει κατηγορούμενο για “τρομοκρατία”.
Στη Μ. Βρετανία είναι παράνομο, με όλη τη σημασία της λέξης, το να είσαι ύποπτος. (Για την ακρίβεια το να κατέχεις οποιοδήποτε αντικείμενο σε συνθήκες που δημιουργούν “βάσιμες υποψίες” ότι μπορεί να το χρησιμοποιήσεις σε συγκεκριμένες παράνομες πράξεις). Το τηλέφωνό σας θα δώσει στην αστυνομία πολλαπλές ευκαιρίες να σας θεωρήσει ύποπτο. Το ίδιο θα συμβεί αν βρεθείτε στην Κίνα, όπου η Yahoo ήδη παρέδωσε στην κυβέρνηση όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τη φυλάκιση ενός αντιφρονούντα, κι έπειτα ζήτησε την κατανόησή μας με τη δικαιολογία ότι εκτελούσε διαταγές.
O Horowitz θα ήθελε να μπορεί το κινητό σας τηλέφωνο να συλλέγει αυτόματα πληροφορίες σχετικά με τη συμμετοχή σας σε μια εκδήλωση ή συνάντηση. Αυτό σημαίνει ότι η εταιρία θα γνωρίζει επίσης με ποιούς συναναστρέφεστε. Επίσης, μια τέτοιου είδους πληροφορία θα προκαλέσει το ενδιαφέρον κάποιων κυβερνήσεων, όπως αυτών της Μ. Βρετανίας και της Κίνας, οι οποίες παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Δεν μου αρέσει ιδιαίτερα το όραμα του Horowitz για παρακολούθηση των πάντων. Αντίθετα, οραματίζομαι έναν κόσμο στον οποίο οι υπολογιστές μας ποτέ δεν θα συλλέγουν ή θα διαθέτουν οποιαδήποτε πληροφορία για εμάς, παρά μόνο αν εμείς το επιθυμούμε.
Το μη-ελεύθερο λογισμικό κάνει και άλλα “δυσάρεστα” πράγματα εκτός από το να κατασκοπεύει. Συχνά δημιουργεί ψηφιακές χειροπέδες – ενσωματωμένα χαρακτηριστικά που δημιουργήθηκαν για να περιορίζουν τους χρήστες (γνωστά με τον όρο DRM – Digital Restrictions Management ή Ψηφιακή Διαχείριση Δικαιωμάτων). Τα χαρακτηριστικά αυτά ελέγχουν το τρόπο με τον οποίο αντιγράφετε, αναπαράγετε ή μετακινείτε αρχεία στον υπολογιστή σας.
Η Ψηφιακή Διαχείριση Δικαιωμάτων είναι μια κοινή πρακτική: την εφαρμόζει η Microsoft, την εφαρμόζει η Apple, την εφαρμόζει η Google, την εφαρμόζει ακόμη και ο iPlayer του BBC. Πολλές χώρες, που είναι με το μέρος αυτών των εταιριών, κατέστησαν παράνομο το να δείχνεις τρόπους στους άλλους να σπάσουν αυτές τις ψηφιακές χειροπέδες. Κατά συνέπεια, ο υγιής ανταγωνισμός δεν κάνει τίποτε για να ελέγξει αυτή την πρακτική: όσα εναλλακτικά ελεγχόμενης χρήσης προγράμματα κι αν έχετε για να επιλέξετε, όλα σας δένουν τα χέρια με τον ίδιο τρόπο. Αν ο υπολογιστής γνωρίζει που βρίσκεστε, μπορεί να κάνει τις πρακτικές DRM ακόμη χειρότερες: υπάρχουν εταιρίες που θα ήθελαν να περιορίσουν αυτά στα οποία έχετε πρόσβαση, ανάλογα με την τοποθεσία όπου βρίσκεστε. Το δικό μου όραμα για τον κόσμο είναι διαφορετικό. Θα ήθελα να δω έναν κόσμο στον οποίο το σύνολο του λογισμικού στους υπολογιστές μας – γραφείου, laptop, παλάμης, τηλεφώνων – θα βρίσκεται κάτω από τον δικό μας έλεγχο και θα σέβεται την ελευθερία μας. Με άλλα λόγια, έναν κόσμο στον οποίο το σύνολο του λογισμικού θα είναι ελέυθερο.
Ελεύθερο λογισμικό, λογισμικό που σέβεται τις ελευθερίες, σημαίνει ότι κάθε χρήστης ενός προγράμματος είναι ελεύθερος να έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα, να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας του ώστε να κάνει ό,τι αυτός θέλει και να είναι επίσης ελεύθερος να μοιράσει ή να πουλήσει αντίγραφα, ακριβή ή τροποποιημένα. Δηλαδή, οι χρήστες να έχουν τον έλεγχο. Με τους χρήστες να ελέγχουν το λογισμικό κανείς δεν έχει τη δύναμη να επιβάλλει τις συνέπειες κακόβουλων χαρακτηριστικών στους άλλους.
Ακόμη κι αν δεν νιώθετε αυτόν τον έλεγχο εσείς οι ίδιοι, τότε είστε μέλος μιας κοινωνίας στην οποία άλλοι τον αισθάνονται. Αν δεν είστε εσείς προγραμματιστής, τότε θα είναι κάποιοι άλλοι χρήστες του προγράμματος. Τότε αυτοί πιθανότατα θα βρούν και θα αφαιρέσουν τυχόν κακόβουλα χαρακτηριστικά, όπως η παρακολούθηση ή οι περιορισμοί και θα δημοσιεύσουν ασφαλείς εκδόσεις. Το μόνο που θα έχετε να κάνετε είναι να επιλέξετε τις τελευταίες για χρήση – και αφού όλοι οι άλλοι θα το κάνουν, το ίδιο θα συμβεί χωρίς κόπο και με εσάς.
Ο Charles Stross οραματίστηκε υπολογιστές που θα καταγράφουν συνεχώς οτιδήποτε βλέπουμε και ακούμε. Τέτοιου είδους καταγραφές θα μπορούσαν να είναι πολύ χρήσιμες, από τη στιγμή που ο Μεγάλος Αδελφός δεν τις βλέπει και δεν τις παρακολουθεί στο σύνολό τους. Τα σημερινά κινητά τηλέφωνα είναι ήδη ικανά να παρακολουθούν τις συνομιλίες των χρηστών τους χωρίς να τους ενημερώνουν, έπειτα από αίτημα της αστυνομίας, της εταιρίας τηλεφωνίας ή οποιουδήποτε γνωρίζει τις απαιτούμενες διαδικασίες. Από τη στιγμή που τα κινητά τηλέφωνα χρησιμοποιούν μη-ελεύθερο λογισμικό, που ελέγχεται από τους δημιουργούς του και όχι από τους χρήστες του, πρέπει να περιμένουμε ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα. Μόνο το ελεύθερο λογισμικό καθιστά ικανούς τους πολίτες που χρησιμοποιούν υπολογιστή να αντιστέκονται στην καθολική παρακολούθηση.
Σε άρθρο του ο Dave Winer πρότεινε ο κ. Gates να στείλει ένα αντίγραφο των Windows στο Άλφα του Κενταύρου. Κατανοώ τα συναισθήματα αλλά η αποστολή ενός μόνο αντιγράφου δεν θα έλυνε το πρόβλημά μας εδώ στη Γη. Τα Windows έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να παρακολουθούν τους χρήστες και να τους περιορίζουν. Θα έπρεπε, λοιπόν, να συγκεντρώσουμε όλες τις κόπιες των Windows, του MacOS και του iPlayer για τον ίδιο λόγο, και να τις στείλουμε στο Άλφα του Κενταύρου με τη μικρότερη δυνατή ταχύτητα. Ή θα μπορούσαμε απλά να τις σβήσουμε.
Πηγή: Computing “progress”: good and bad
Popularity: 10% [?]