Στην τρέχουσα εκπομπή της ΕΤ1 “Οι κεραίες της εποχής μας” οι λογοτεχνάνθρωποι Ανταίος Χρυσοστομίδης και Μικέλα Χαρτουλάρη προσεγγίζουν έντεκα διάσημους πνευματικούς ανθρώπους – συγγραφείς. Πρόκειται για τους Μάριο Βάργκας Λιόσα, Ναντίν Γκόρντιμερ, Τζον Λε Καρέ, Ίαν Μακ Γιούαν, Χάρι Μούλις, Τζον Μπάνβιλ, Άμος Οζ, Ορχάν Παμούκ, Ζοζέ Σαραμάγκου, Αντόνιο Ταμπούκι και Γιασμίνα Χάντρα.

*

Στη συνέχεια παραθέτω ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις πέντε από αυτούς, κυρίως με πολιτικό αλλά και λογοτεχνικό περιεχόμενο. Απλός και τρυφερός ο Ταμπούκι, ευαίσθητα σκληρός ο Οζ, αδιάφορα βολεμένος ο Μακ Γιούαν, εκλεπτυσμένα φιλοσοφημένος ο Μούλις, γοητευτικά δυναμική η Γκόρντιμερ.

*

Παρά τις όποιες εύλογες αντιρρήσεις που μπορεί να υπάρχουν για το περιεχόμενο των ερωτήσεων που κλήθηκαν οι συγγραφείς να απαντήσουν, η σκηνοθεσία των μέχρι τώρα εκπομπών είναι αξιόλογη και η μουσική του Ξαρχάκου υπέροχα ταιριαστή. Εύχομαι το εγχείρημα να συνεχιστεί με νέες συνεντεύξεις και -γιατί όχι- πιο φρέσκα, λιγότερο καθιερωμένα στο χώρο πρόσωπα.

****

Αντόνιο Ταμπούκι. Πατρίδα είναι ο τόπος όπου υπάρχουν πρόσωπα που αγαπάμε. Μπορούμε επομένως να έχουμε πολλές πατρίδες. Εγώ δεν πιστεύω στην πατρίδα ως έδαφος ή ως σημαία ή ως διαβατήριο. Ο καθένας μπορεί να αποκτήσει πολλές πατρίδες και αυτό είναι ένα προνόμιο. … Πατρίδα ενός συγγραφέα είναι η γλώσσα.

Άμοζ Οζ. Πολέμησα σε δύο πολέμους επειδή με έστησαν στον τοίχο. Επειδή αφορούσαν τη γυναίκα και τα παιδιά μου. Επειδή γνώριζα πως αν χάναμε αυτόν τον πόλεμο η γυναίκα και τα παιδιά μου θα πέθαιναν. Αυτόν τον πόλεμο είμαι έτοιμος να τον πολεμήσω. Αλλά αρνούμαι να πολεμήσω για οτιδήποτε άλλο. Δεν θα πολεμήσω ποτέ για παραπάνω εδάφη για το Ισραήλ. Δεν θα πολεμήσω ποτέ για τους Αγίους Τόπους. Δεν θα πολεμήσω για φυσικούς πόρους και εθνικά συμφέροντα.

…

Δεν ανήκω σ’ αυτούς που λένε «Κάντε έρωτα, όχι πόλεμο». Αν όλοι υποστήριζαν το «κάντε έρωτα, όχι πόλεμο», αυτή τη στιγμή ο Χίτλερ θα κυβερνούσε τον κόσμο. Κάποιες μορφές επιθετικότητας πρέπει να διακοπούν δια της βίας. Αλλά ξαναλέω, ότι το μόνο που δικαιολογεί έναν πόλεμο είναι η αναχαίτιση μιας επιθετικότητας και τίποτε άλλο. Τίποτε που να ξεπερνά το αίσθημα δικαίου.

…

Η θρησκεία μπορεί συχνά να γίνει βίαιη. Το ξέρουμε αυτό από την παράδοση όλων των θρησκειών. Έχουν μια τάση προ τη βία. … Η θρησκεία μπορεί εύκολα να γίνει φανατισμός. Κι ο φανατισμός είναι βίαιος, όχι η θρησκεία.

…

…ο σοσιαλισμός δεν είναι πλέον δημοφιλής πουθενά στον κόσμο. Πιστεύω ότι σε κάποιους ανθρώπους, όχι σε όλους πάντα θα ασκεί γοητεία ένας τρόπος ζωής που μοιάζει με μια διευρυμένη οικογένεια. Όπου οι άνθρωποι μοιράζονται τα πάντα όπου κουβαλούν τον μέγιστο βαθμό αμοιβαίας υπευθυνότητας. … Ζούμε τώρα σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι δουλεύουν σκληρότερα απ’ ότι θα ‘πρεπε για να βγάλουν περισσότερα χρήματα απ’ ότι χρειάζονται για να αγοράσουν πράγματα που δεν έχουν ανάγκη για να εντυπωσιάσουν ανθρώπους που δεν συμπαθούν. Αυτό θα οδηγήσει σε μια αντίδραση. Κι η αντίδραση αυτή μπορεί να επαναφέρει μια κάποια εθελοντική συλλογική εμπειρία.

Ίαν Μακ Γιούαν. Νομίζω ότι έχουμε μια παταγώδη αποτυχία. Δεν ξέρω πως είναι στην Ελλάδα. Όμως το νιώθω στη Βρετανία και στις ΗΠΑ. Μια παταγώδης αποτυχία της πνευματικής ηγεσίας να αποφασίσει ποιες είναι οι ελευθερίες της και πώς να τις υπερασπιστεί… Νομίζω ότι οι πιο επικίνδυνοι άνθρωποι στον κόσμο είναι εκείνοι που πιστεύουν σε μια ουτοπία. Αν ξέρεις ποια είναι η τέλεια κοινωνία, αν ξέρεις πώς να κάνεις όλους ευτυχισμένους για πάντα τότε είναι απόλυτα λογικό να σκοτώσεις εκατομμύρια ανθρώπους για το επιτύχεις. Το είδαμε με τον Στάλιν, με τον Μάο, σήμερα το βλέπουμε με τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό… Αυτοί οι άνθρωποι, πολιτικοί ή θρησκευτικοί ουτοπιστές πρέπει να αναχαιτιστούν γιατί είναι πολύ επικίνδυνοι. Ο 20^ος αιώνας είναι ένα νεκροταφείο στη μνήμη μας. Εκατομμύρια νεκροί για τις ιδέες μιας ουτοπίας.

Είναι δύσκολο να γράφεις για την ευτυχία. Πρέπει όμως να πω ότι αν το μυθιστόρημα δεν ενστερνίζεται τα στοιχεία της ύπαρξης που μας προσφέρουν χαρά τότε λέει τη μισή αλήθεια. .. Υπάρχει κακοπιστία. Αν δεν μπορείς π.χ. να πεις ότι ο κόσμος έχει προβλήματα αλλά το Λονδίνο είναι υπέροχη πόλη και περνάω όμορφα εκεί… Αυτό είναι πολύ σημαντικό για μένα. Πρέπει να γνωρίζεις την πολυπλοκότητα της ύπαρξης. Ειδικά για εμάς που ζούμε στη Δύση. Απολαμβάνουμε πολλά προνόμια. Ζούμε σε ανοιχτή κοινωνία, έχουμε πρόσβαση σε βιβλία και σε υγεία. «Σπαταλούμε» τις ελευθερίες και τα προνόμιά μας αν δεν αναγνωρίζουμε την αξία τους. Γι’ αυτό θεωρώ ότι η λογοτεχνία που ανάγει τη μιζέρια σε αισθητική είναι κακοπιστία.

Χάρι Μούλις. Ο καθένας μπορεί να ερμηνεύσει ένα βιβλίο όπως θέλει. Το βιβλίο δεν ανήκει στον συγγραφέα, ανήκει στον αναγνώστη. Το χαρακτηριστικό του καλού βιβλίου είναι ότι ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως. Αλλιώς πρόκειται για επιστημονική πραγματεία που είναι σωστή ή όχι. Το μυθιστόρημα δεν είναι ποτέ σωστό ή λάθος. Είναι αληθινό, θα έλεγα. Δεν είναι σωστό ή λάθος όπως μια φιλοσοφική ή πολιτική πραγματεία. Όπως κι αν διαβάσει κανείς ένα βιβλίο, έχει καλώς. Πάρτε π.χ. ένα βιβλίο όπως «Η Δίκη» του Κάφκα. Έχουν γραφτεί 100 ερμηνείες γι’ αυτό! Στο σχολείο διαβάζαμε ένα βιβλίο ή ένα μυθιστόρημα και έλεγε ο καθηγητής «Τι εννοεί ο συγγραφέας;». Και εγώ σκεφτόμουν πως αν ο συγγραφέας εννοούσε κάτι απλά θα το έλεγε. Γιατί να το κρύψει μέσα στην ιστορία με μοναδικό σκοπό ο αναγνώστης να το ανακαλύψει; Εδώ πρόκειται για ορισμό του συγγραφέα σαν κάποιου που δεν λέει ξεκάθαρα τι εννοεί. Αυτός δεν μπορεί να είναι ο ορισμός του συγγραφέα.

Ναντίν Γκόρντιμερ. Στο απαρντχάιντ, για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού υπήρχαν μόνο οι λέξεις «δεν μπορείς». Και αυτό δεν αφήνει αλώβητη την πλευρά που «μπορεί» γιατί δεν παύει να υπάρχει αυτή η διαίρεση. Είσαι απομονωμένος από την κοινωνία στην οποία ζεις. Έτσι ο δράστης διαστρεβλώνεται εξίσου με το θύμα. Αυτό πιστεύω ισχύει για όλες τις φασιστικές κυβερνήσεις. Δεν μπορείς καν να τις πεις κυβερνήσεις. Τέλος πάντων.

Η θεωρία μου είναι ότι ο καθένας ερμηνεύει τα βιβλία ανάλογα με τα δικά του βιώματα. Και διαφέρει ανάλογα με τη στιγμή… Εξαρτάται από τις αλλαγές που συντελούνται στο εσωτερικό σου. Μπορεί η ηθική σου στάση να γίνεται πιο αυστηρή ή πιο ανεκτική.

Έγραψαν σχετικά:

[1] Lifoland – Ώστε η τηλεόραση δεν είναι πάντα βαρετή!

[2] Λέσχη Ανάγνωσης Άνω Τούμπας

[3] The Princess On The Pea – Οι (αποσυντονισμένες) κεραίες της εποχής μας

[4] Θεόδωρος Γρηγοριάδης

*Σε επόμενο ποστ, οι επόμενοι έξι.

Popularity: 21% [?]